Ads

Saturday, September 13, 2014

आत्मशक्ती जोपासून यशस्वी व्हा!

आत्मशक्ती जोपासून यशस्वी व्हा! - उमेश सोमण (NLP Master Trainer)
मी कोणाला भेटलो की मला विचारला जाणारा पहिला प्रश्न असा असतो की हे NLP म्हणजे नक्की काय? ते मी का शिकावं आणि ते शिकल्याने माझा फायदा काय होणार? पहिल्या प्रश्नाचं उत्तर तर तुम्हाला ह्या लेखात मिळेलच.. आपल्या हृदयाच्या जवळ असलेल्या दुसर्‍या प्रश्नाकडे आधी वळूया! आणि ह्या प्रश्नाचं उत्तर मिळण्याअगोदर, जरा विचार करा की, खालीलपैकी कुठलेही प्रश्न असे आहेत का, जे आता माझ्या समोर आहेत किंवा ह्या आधी होते?

माझ्या करिअर किंवा बिझनेसची आणखी जबरदस्त वाढ कशी करता येईल? माझा राग घालवता येईल का? माझी नाती अजून सशक्त, सुखी आणि समाधानकारक कशी होऊ शकतील? मला काही गोष्टींची खूप भीती वाटते, ती घालवता येईल का? गोल सेटिंग तर करतो, पण तरीही काही साध्य होत नाही - कधी प्रेरणा नसते तर कधी संभ्रम असतो की ठरवलेलं उद्दिष्ट साध्य कसं करायचं -स्वयंप्रेरीत कसं रहायचं आणि संभ्रम दूर करून निर्णय कसे घ्यायचे हे शिकता येईल का? मला एक जबरदस्त वक्ता व्हायचंय, कसा होऊ? काही लोकांना कितीही समजावलं तरी ते समजतच नाहीत, त्यांना कसं समजवायचं हे शिकता येईल का? कोणाशीही पहिल्या भेटीत झटकन नातं कसं जोडता येईल? आणि नको असेल तर त्या व्यक्तीला वाईट न वाटता त्यांच्यापासून दूर कसं होता येईल? लोकांचे भाषेचे खेळ पकडण्यात अजून सक्षम कसं होता येईल? माझे किंवा इतरांचे चुकीचे दृढविश्वास बदलता येतील का? काही व्यक्तींची किंवा जागेची किंवा गाण्याची किंवा अशाच कुठल्या गोष्टीची आठवण झाली की खूप वाईट वाटतं - ते घालवता येईल का आणि कसं? द्विधा मन:स्थिती पटकन कशी दूर करायची? डोळयांवरून मनातले विचार साधारणपणे कसे ओळखायचे? एका झटक्यात थकवा घालवून कामासाठी तयारी करायला शिकता येईल का? बर्‍याच गोष्टी मला कळतात, पण वळत नाहीत - त्या कशा वळवायच्या? वरच्यापैकी कुठलेही किंवा असेच दुसरे काही प्रश्न जर आपल्यासमोर उभे राहत असतील, तर हा लेख वाचून बराच फायदा होईल...

NLP शिकल्याने आणि वापरल्याने तुम्हाला तुमच्या आणि तुमच्या जवळच्या लोकांच्या भविष्याला घडवायची ताकद मिळेल आणि नशिवावर ताबा मिळवता येईल. NLP शिकल्याने तुम्ही तुमच्या आयुष्यातल्या नात्यांमध्ये परत जादू निर्माण करू शकाल आणि नविन नाती सुरुवातीपासूनच एकदम आपुलकीची घडवू शकाल. NLP शिकल्याने तुम्ही आयुष्यात आत्तापेक्षाही जास्तीत जास्ती अशी अनेक बक्षिसं, पदकं आणि प्रमाणपत्रं मिळवू शकाल.

'आत्मशक्ती जोपासून यशस्वी व्हा!' हे ह्या लेखाचं शीर्षक आहे, ह्याचं मूळ कारण असं, की आपल्या सर्वांमध्ये, आपण आज जे काही आहोत, त्याहून खूप जास्त व्हायची क्षमता असते. पण बरेच वेळा ही आत्मशक्ती साध्य कशी करायची हे मात्र आपल्याला माहीत नसतं. कारण हा एक असा विषय आहे, जो ना कधी शाळेत शिकिवला गेला ना कधी कॉलेजमध्ये. माझ्यात जी शक्ती आहे ती मी जोपासून अजून जास्त यशस्वी कसा होऊ हा विषय आपल्याला कधीच कोणी शिकिवला नाही. ना आईवडिलांनी ना शिक्षकांनी. आपणच नेहमी धडपडत हळूहळू वेगवेगळया गोष्टी शिकत जातो आणि ह्या प्रवासात बराच वेळ, मेहनत आणि पैसा खर्च होतो. हेच सगळं झटापट शिकणं शक्य आहे आणि ते कसं शिकायचं हे समजावं म्हणून या लेखाचं शीर्षक आहे आत्मशक्ती जोपासून यशस्वी व्हा!

आत्मशक्ती जोपासण्याचं एक उत्तम साधन आहे NLP. कारण आजच्या जगात NLP हे 'सेल्फ डेव्हलपमेंट' ह्या क्षेत्रात जास्त प्रगत विज्ञान आहे, पण तरीही अद्याप बर्‍याच लोकांकडे त्याबद्दलचं योग्य ज्ञान उपलब्ध नाही. कारण NLP हे नविन विज्ञान आहे. NLP म्हणजे Neuro Linguistic Programming हे वाचून खूप मोठा, आपल्या आवाक्याबाहेरचा किंवा आपल्या आयुष्याबाहेरचा विषय वाटतोय का? तर तसं नाहीए.. मोठे शब्द पण सोपं विज्ञान!! हे विज्ञान विकसित होऊन जेमतेम तीस ते चाळीस वर्षं झाली आहेत. ७०च्या दशकात सुरू झालेलं हे विज्ञान आत्ताशी कुठे एक आकार घेत आहे.

उदाहरणार्थ सायकॉलॉजीची सुरुवात कधी झाली हे आपल्याला माहीत आहे का? सायकॉलॉजी हे विज्ञान म्हणून सरकारने कधी मान्य केले माहिती आहे का? अभ्यासक्रमात सायकॉलॉजीचा विज्ञान ह्या स्वरूपात साधारणत: २०० वर्षांपूर्वी अंतर्भाव करण्यात आला. मग हळूहळू वेगवेगळया गव्हर्नमेंटकडून मान्यता मिळत एक परिपूर्ण विज्ञान म्हणून ते नावारूपाला येऊ लागलं. पण तत्पूर्वीही सायकॉलॉजी अस्तित्वात होती. एक काळ असा होता की, लोक सायकॉलॉजी ह्या विषयाची थट्टा करायचे. लोक म्हणायचे, हे सगळे मनाचे खेळ आहेत... तरीही आज सरतेशेवटी सायकॉलॉजी हे एक प्रगत विज्ञान म्हणून नावारूपाला आलं आहे.
NLP ची सुरुवात साधारणत: ७० च्या दशकात झाली, तेव्हापासून आजवर NLP मध्ये जास्त संशोधन ह्या गोष्टीचं करण्यात आलं आहे की, एखादी व्यक्ती यशस्वी होते ती कशामुळे, काय केल्यामुळे आणि आपल्याला आपल्या आयुष्यात त्याचा कसा वापर करून घेता येईल?

NLP ची सुरुवात दोन व्यक्तींनी केली. डॉक्टर जॉन ग्रिंडर लिंग्विस्टिक्सचे असिस्टंट प्रोफेसर होते आणि डॉक्टर रिचर्ड बँडलर हे सायकॉलॉजीचे विद्यार्थी होते. या दोघांना असा प्रश्न पडला की, यशस्वी लोक कशामुळे यशस्वी होतात? असं त्यांच्यात काय असतं? त्यांचा intelligence quotient जास्त असतो, की त्यांचा emotional quotient जास्त असतो की इतर काही, ज्यामुळे ते यशस्वी होतात.

बरेच लोक असं ठामपणे सांगतात की NLP चा संशोधक आहे बँडलर किंवा ग्रिंडर. पण असा NLP चा कोणी एक संशोधक नाही. कारण त्यात नविन असं काहीच नाही. जे जुनं आहे त्यातल्याच अर्क काढून तसंच वेगवेगळया गोष्टीतले अर्क एकत्रित आणून त्याला हे NLP रूप मिळालं. NLP च्या या संशोधनाच्या प्रवासात सुरुवातीला दोघे एकत्र होते, पण नंतर दोघे वेगळे झाले आणि दोघेही आपापल्या मार्गाला लागले. NLPचा सांगाडा उभा करून स्वतंत्रपणे अभ्यास करू लागले. पण त्यानंतरही पुढे जाऊन बर्‍याच वेगवेगळया लोकांनी त्यावर संशोधन केलं आहे. आजचं NLP हे विज्ञान म्हणजे या सर्वांच्या कष्टाचं चीज आहे असं म्हटलं तर वावगं ठरणार नाही.

कोणत्याही विज्ञानाला पुरावा लागतो. NLP संदर्भातही असेच पुरावे एकत्र करण्यासाठी संशोधन सुरू आहे. परंतु हे संशोधन पूर्ण व्हायला अद्याप काही काळ आहे. मग असा प्रश्न उद्भवतो, की तोपर्यंत काय? आणि त्याचं उत्तर खूप सोपं आहे... यशाचा अभ्यास करणारं असं NLP हे विज्ञान असल्यामुळे त्याचे तोटे काहीच नाहीत... फक्त फायदेच आहेत - भरपूर असे जे तुम्हाला मिळतील, आणि फारच कमी असे जे तुम्हाला मिळणार नाहीत!

आता असे प्रश्न नक्कीच पडत असतील की, "हे सगळे तर ठीक आहे पण म्हणजे न्युरो लिंग्विस्टिक प्रोग्राम म्हणजे नक्की काय? तो कसा काम करतो?" अशा सगळया प्रश्नांची आता उत्तरं शोधू या..

न्युरो: या शब्दाचा रोख आपल्या अंगात, प्रामुख्याने मेंदू आणि शरीरभर पसरलेल्या शीरा, म्हणजेच आपल्या 'न्युरोलॉजिकल सिस्टीम'कडे आहे.

लिंग्विस्टिक: या शब्दाचा रोख आपण वापरत असलेल्या विविध भाषा - मराठी, हिंदी, इंग्रजी असो किंवा स्वर / हातवारे / हावभावाची भाषा - ज्यांच्या वापराने आपण आपलं जग रचतो आणि स्वत:शी आणि इतरांशी संवाद साधतो, ह्याकडे आहे.

प्रोग्रामिंग: म्हणजेच आपल्या मनात आणि ह्रदयात लहानपणापासूनच्या एकजूट झालेल्या शिकवणी - चांगल्या किंवा वाईट आणि त्या एकत्रित येऊन, आपण जे नकळत, अजाणतेपणी आपोआप करतो ते.. NLP म्हणजे आपल्या Conscious आणि Unonscious mind यांची कार्यं कशी चालतात हे जाणून त्या पद्धतीने वागणं आणि बोलणं. यामुळे आपलं जीवन नक्कीच होतं. तर थोडक्यात म्हणजे भाषेचा वापर करून आपल्या 'न्युरोलॉजिकल सिस्टीम' मधले 'प्रोग्रामिंग' बदलणं जे मला यशस्वी होण्यापासून वंचित करत आहे किंवा मला यश मिळवण्यात खूप जास्त वेळ लावत आहे.

NLP हे मुळात एक विज्ञान आहे आणि ही एक कलासुद्धा आहे. वेगवेगळया क्षेत्रांतली यशस्वी लोक आपण बघतो. NLP हाच अभ्यास करतं की ही माणसं नक्की यशस्वी कशी काय झाली? त्यांच्या बुद्धिमत्तेमुळे, हुशारीमुळे की इतर कशामुळे? त्यातून जे काही निष्पन्न होईल ते मला आत्मसात कसं करता येईल? ह्या सगळयाचा अभ्यास म्हणजे NLP. त्या व्यतिरक्त तुम्हीही आज वेगवेगळया क्षेत्रांत यश संपादन केलं असेलच ना? कोणत्याही क्षेत्रात, तुम्ही ज्या क्षेत्रात आहात, व्यक्तिगत अथवा व्यावसायिक पातळीवर कुठेही, तिथे यश संपादन केलेलं असेल. पण जर मी एका क्षेत्रात यश मिळविलं आहे तर मी आयुष्याच्या इतर क्षेत्रांत का यशस्वी होऊ शकत नाही? किंवा आयुष्याच्या इतर क्षेत्रात मी अजून यशस्वी कसा होऊ शकतो? त्याची जर का मला किल्ली सापडली तर मी त्याच किल्लीच्या साहाय्याने आयुष्याच्या इतर क्षेत्रांतही यश संपादन करू शकतो. ते कसं करायचं हे आपल्याला NLPशिकिवतं.

आज तुम्ही, मी, आपण सगळे आयुष्य जगतोय, पण प्रत्येकाचा अनुभव पूर्णपणे वेगळा असतो. तो अनुभव आपण कसा उभा केला आणि तो जर का बदलायचा असेल तर कसा हे आपल्याला NLP शिकविते. NLP हा जगाकडे नव्याने पाहण्याचा एक दृष्टिकोन आहे.
या जगात आपण एकटेच जगतो का? आपण, आपले आई-वडील, भाऊ-बहीण, नवरा-बायको, मुलं, मित्रपरिवार अशा सगळयांच्या बरोबर जगत असतो. प्रत्येक व्यक्ती जन्माला येताना जशी स्वतंत्र व्यक्ती म्हणून जन्माला येते तशीच त्या व्यक्तीची विचारधारणाही वेगळी / स्वतंत्र असणार. तर मी यशस्वी होताना सोबत माझ्या परिवारालाही यशाकडे कसं न्यायचं ह्याचा अभ्यास म्हणजे NLP.

जिथे लक्ष तेच लक्ष्य ! आपल्या मनामध्ये एवढी ताकद असते की, जर मनात आलं तर ते आरामात सत्यात येतं. हे नेहमीच होत असतं... उदाहरणार्थ, जेव्हा आपल्याला मनापासून असं वाटतं की, काही तरी व्हायला नको, तेव्हा ते हमखास होतं.. आणि जेव्हा अगदी मनापासून वाटतं की, काहीतरी नक्कीच होणार.. तेव्हा ते होतंच.. जेथे आपल्या मनाचं लक्ष केंद्रित होतं ते लक्ष्य बनवून आपलं मन पूर्ण ताकद लावून ते साध्य करतं.. आणि म्हणूनच सगळे म्हणतात... 'पॉझिटिव्ह थिंकिंग' असलं पाहिजे. पण ते नक्की करायचं कसं? सर्वप्रथम हे लक्षात घ्यायला हवं की, प्रत्येक पॉझिटिव्ह गोष्टीत एक निगेटिव्ह लपलेलं असतं आणि प्रत्येक निगेटिव्ह गोष्टीत एक पॉझिटिव्ह. त्यामुळे कुठलाही निगेटिव्ह विचार आला की त्याला वगळून त्याच्यातलं पॉझिटिव्ह कसं बाहेर आणायचं ह्याचा विचार करायचा.. सुरुवातीला कठीण वाटतं, कारण सवयच नसते... आणि करत राहिलं की एक वेळ अशी येते की, क्षणभरात जमून जातं.. आणि मग, आपलं लक्ष कायम पॉझिटिव्ह गोष्टींकडे राहिलं की आपली लक्ष्यंही पॉझिटिव्हली साध्य होतात... हे सगळं वाचून आता असे प्रश्न उभे राहत असतील की NLP शिकायचं कसं? ते शिकल्यावर काय पदवी किंवा सर्टिफिकेट मिळतं? ते मान्यताप्राप्त आहे का? इतर देशांत माझं शिक्षण मान्य करतील का? कोणत्याही देशात NLP ला सरकारची मान्यता नसल्यामुळे, विविध स्वतंत्र संस्था NLP अभ्यासक्रमावर लक्ष ठेवतात. म्हणूनच NLP चे सर्व सटिर्फिकेट कोर्सेस असतात. भारतात इतर परदेशी संस्थांबरोबरच NLP India नावची संस्था कार्यरत आहे. ह्या संस्थेचं मान्यताप्राप्त सटिर्फिकेट जगभर ग्राह्य आहे आणि वेगवेगळया देशांतील संस्था ते सर्टिफिकेट मान्य करतात. NLP India ह्या संस्थेचं काम आहे की, भारतात या संस्थेचा शिक्का असलेले वेगवेगळे अभ्यासक्रम कशाप्रकारे उपयुक्त ठरत आहेत ह्यावर विशेष लक्ष ठेवणं. ही संस्था स्वत: कोणतेही ट्रेनिंग प्रोग्राम आयोजित करत नाही.

NLP जेव्हा शिकवायला सुरुवात झाली तेव्हा तो २१ दिवसांचा ट्रेनिंग प्रोग्राम असायचा. २१ दिवस पूर्ण सकाळ ते संध्याकाळ. साधारणपणे आपण विचार करू शकता की, तो किती गहन विषय असेल. आजच्या काळात जर आपण बघितलं तर एक गोष्ट प्रामुख्याने जाणवते, ती म्हणजे आजच्या युगात वेळ ही सगळयांनाच प्रिय आहे. त्यामुळे लोकांना हा २१ दिवसांचा कोर्स करणं निव्वळ अशक्य गोष्ट वाटायला लागली. म्हणून आता ह्या कोर्सचा अवधी कमी करून त्यात सीडीज, डिव्हीडी, पुस्तकं यांची भर घालून हा ५ दिवसांचा कोर्स सुरू करण्यात आला आहे. मात्र हा विषय अथांग आहे. त्यामुळे आपण जर असा विचार केला की, NLP चा प्रशिक्षणक्रम पूर्ण केला की कोणतीही अतिरिक्त मेहनत न घेता माझं आयुष्य लगेच बदलेल, तर तसं होत नाही. आपल्यालाही तेवढीच मेहनत घ्यावी लागते. कारण आपली आत्मशक्ती आपल्यालाच जोपासायची आहे. लोकांना वाटतं की, एक प्रोग्राम अटेंड केला की लगेच आपण त्याच्यात मास्टरी मिळवितो आणि लगेच आपल्या आयुष्यात १०० टक्के बदल होतील. पण हे अशक्य आहे. NLP शिकण्याच्या वेगवेगळया पायर्‍या आहेत. पहिली पायरी म्हणजे Practitioner of NLP, जी कोणत्याही सर्वसामान्य व्यक्तीसाठी - गृहिणीपासून ते एखाद्या कंपनीच्या सीईओपर्यंत कोणालाही उपयुक्त ठरणारी आहे. हा पाच दिवसांचा ट्रेनिंग प्रोग्रॅम असतो. त्यानंतरची लेव्हल म्हणजे Master Practitioner of NLP, हा १४ दिवसांचा प्रोग्रॅम आहे. ज्यांना NLP मध्ये मास्टरी मिळवायची आहे त्यांच्यासाठी हा कोर्स उपयुक्त आहे. पण जर तुम्हाला इतरांना NLP चं सर्टिफिकेशन द्यायचं असेल तर पुढची पायरी म्हणजे पुन्हा १४ दिवसांचा Trainer of NLP कोर्स. जर इतरांना ट्रेनर बनवायचं असेल तर त्यासाठी आपल्याला मास्टर ट्रेनर असणं गरजेचं असतं. पण त्यासाठी कोणताही ट्रेनिंग कोर्स नसतो. त्यासाठी ट्रेनर झाल्यानंतर ३ वर्षं NLP क्षेत्रात आपल्याला कार्यरत राहून NLP चे विविध कार्यक्रम करत राहणे गरजेचे असते. जे स्वत: NLP India चे मास्टर ट्रेनर आहेत ते या वेळी आपण कार्यक्रम कसे करतो, तसंच आपण आपल्या आयुष्यात NLP चा वापर कसा करतो त्यावर लक्ष ठेवून असतात. हे सर्व जर त्यांच्या पसंतीस उतरलं तरच ३ वर्षांनी ही व्यक्ती मास्टर ट्रेनर बनू शकते. सर्वसामान्यपणे १६ वर्षांवरील मुलांपासून ते ज्यांना अद्याप आपण काय करतोय, बोलतोय याची जाणीव / भान आहे ते कोणीही ह्या कोर्ससाठी पात्र ठरू शकतं. आपल्या प्रत्येकाचं एक स्वतंत्र विश्व असतं ज्यात प्रत्येकजण रमलेला असतो. तरीही या समाजाच्या रचनेमुळे आपण प्रत्येक गोष्ट करताना स्वत:च्या मनाचं न ऐकता लोकांना काय वाटेल, लोक काय म्हणतील याच विचारात अडकून पडतो. तसंच समोरच्या व्यक्तीने कसं वागाव याबद्दलचे निर्णय कळत-नकळतपणे आपणच घेत असतो आणि मग ती व्यक्ती तशी वागली नाही (आपल्याला वागायला हवी तशी) की आपल्याला वाईट वाटतं, राग येतो. पण आपल्या मनात काय सुरू आहे याचा अंदाज कित्येकदा आपल्यालाच नसतो तर इतरांना कसा असेल? मग आता यातून मार्ग कसा काढायचा? आपल्या मनावर आपण नियंत्रण ठेवायचं. ते कसं बरं? खूप जड आणि समजायला / पचनी पडायला कठीण आहे ना? पण या सगळया प्रश्नांसाठी उत्तर एकच ते म्हणजे 'आपण जे काही करतो, आपल्याबरोबर जे काही घडतं त्या सगळयाला कारणीभूत अथवा जबाबदार आपणच असतो.' यातून आपल्याला बाहेर पडायचंय का? की तसंच घुसमटत राहायचंय हे आपलं आपणच ठरवावं लागतं. या गुंत्यातून बाहेर पडण्यासाठी NLP नक्कीच फायदेशीर ठरेल यात शंकाच नाही.

NLP चा वापर केल्याने आपल्याला मिळेल:
* स्वत:वर आणि नशिबावर नियंत्रण
* भेदक आणि प्रभावशाली कम्युनिकेशन
* वैयिक्तक आणि व्यावसायिक आयुष्यात जास्त प्रभावीपणा
* समोरची व्यक्ती कसा विचार करते आहे हे समजायला.
* माणसा-माणसांमधील परस्पर संबंध बळकट आणि अजून फायदेशीर करायला.
* इंटरव्ह्यू किंवा महत्त्वाच्या मीटिंगला जाताना इन्स्टंट कॉन्फिडन्स आणायला.
* राग कमी करून डोकं शांत ठेवायला.
* स्वत:बद्दलचे निकामी विश्वास आणि नको असलेल्या वागणुकी घालवायला.
* साध्य करता येतील अशी स्पष्ट आणि सुनिश्चित लक्ष्यं समोर ठेवून साकार करायला.
* पटकन आणि सोप्या तर्‍हेने स्वयंप्रेरित व्हायला.
* स्वत: आणि इतरांमधील भीती आणि फोबिया घालवायला.
* इतरांना प्रेरणा देण्याचं आणि मार्गदर्शन करण्याचं कौशल्य वाढवायला.
* ज्या गोष्टी आपल्याला आवडतात पण आपल्यासाठी वाईट आहेत, त्या गोष्टींपासून मुक्त व्हायला.
* ते गुण आणि कौशल्य जे आपल्याला इतरांमध्ये आवडतात ते स्वत: मध्ये बाणवायला.

NLP ची तुम्हाला मदत होईल:
* समोरची व्यक्ती कसा विचार करते आहे हे समजायला.
* माणसा-माणसांमधील परस्पर संबंध बळकट आणि अजून फायदेशीर करायला.
* इंटरव्ह्यू किंवा महत्त्वाच्या मीटिंगला जाताना इन्स्टंट कॉन्फिडन्स आणायला.
* राग कमी करून डोकं शांत ठेवायला.
* स्वत:बद्दलचे निकामी विश्वास आणि नको असलेल्या वागणुकी घालवायला.
* साध्य करता येतील अशी स्पष्ट आणि सुनिश्चित लक्ष्यं समोर ठेवून साकार करायला.
* पटकन आणि सोप्या तर्‍हेने स्वयंप्रेरित व्हायला.
* स्वत: आणि इतरांमधील भीती आणि फोबिया घालवायला.
* इतरांना प्रेरणा देण्याचं आणि मार्गदर्शन करण्याचं कौशल्य वाढवायला.
* ज्या गोष्टी आपल्याला आवडतात पण आपल्यासाठी वाईट आहेत, त्या गोष्टींपासून मुक्त व्हायला.
* ते गुण आणि कौशल्य जे आपल्याला इतरांमध्ये आवडतात ते स्वत: मध्ये बाणवायला.

श्री. उमेश सोमण सरांविषयी थोडसं:
* श्री. उमेश सोमण यांनी जवळ जवळ २०,००० पेक्षा जास्त लोकांच्या आयुष्यात विविध पातळीवर अर्थपूर्ण बदल घडवले आहेत. सरांनी ८०० पेक्षा जास्त यशस्वी कार्यशाळा राबविल्या आहेत.
* ते आंतरराष्ट्रीय पातळीचे Certified Professional Behavioural Analyst, Certified Professional Values Analyst, Trimetrix Index Certified आणि या सर्व सर्टिफीकेशन्सचे Master Trainer आहेत.
* ते NLP चे आंतरराष्ट्रीय पातळीचे certified Practitioner, Master Practitioner Trainer आणि and Master Trainer आहेत. Hypnotherapy आणि and Time Based Techniques मध्ये IFCNLP (UK) चे प्रमाणित कोच आहेत. NLP Psychotherapy मध्ये त्यांनी Diploma घेतलेला अहे.
* श्री. उमेश सोमण हे जगातील एकमेव असे प्रशिक्षक आहेत जे NLP ची शिकवण भारतीय भाषेत देतात.
* ANLP (India) चे ते पहिले आणि एकमेव भारतीय NLP Master Trainer आहेत.

कार्यशाळेची माहिती
दिनांकः २६, २७, २८ सप्टेंबर व ४, ५ ऑक्टोबर २०१४
वेळः सकाळी ९ ते ५:३०
स्थळः बॉर्न टू विन ट्रेनिंग सेंटर, २-३, काकड उद्योग भवन, एस. किर मार्ग, माटुंगा रोड (प.)
अधिक माहितीसाठी संपर्कः ०२२-२२९३९३७५/६/७/८, ७६६६४२६६५४

Wednesday, August 27, 2014

मैत्री बॅलन्सशीट संगे

डॉ. अनिल लांबा हे सनदी लेखापाल (चार्टर्ड अकाऊंटंट) म्हणून कार्यरत आहेत, त्याचबरोबर देशातील लोकांना अर्थसाक्षर बनवणे यासाठीही ते तितक्याच जोमाने कार्यरत आहेत. लोकांना अर्थसाक्षर बनवणे म्हणजे त्यांच्या वैयक्तिक गुंतवणूकीबाबत (पर्सनल फायनान्स) मार्गदर्शन करणे हा मात्र त्याचा अजिबात अर्थ नाही. ते गुंतवणूक सल्लागार नाहीत! त्यांचा विषय किंवा कार्यक्षेत्र आहे बॅलन्स शीट - ताळेबंद पत्रक. काही विषयांचे नाव काढले तरी सर्वसाधारणपणे माणसे लगेच ते विषय किचकट आहेत, गुंतागुंतीचे आहेत, आपल्याला समजणार नाहीत असे गृहीत धरतात व त्यापासून दूर पळतात. आयकर, बॅलन्स शीट हे असे लोकांना दूर पळवून लावणारे विषय. पण बॉर्न टू विन संस्थेच्या लक्ष्यसिध्दी सोहळ्यात डॉ. अनिल लांबांचे बॅलन्स शीट फायनान्स यावर भाषण झाले त्याला उपस्थित सर्व श्रोत्यांनी मन:पूर्वक दाद दिली. उपस्थित श्रोत्यांमध्ये बॉर्न टू विन संस्थेचा लक्ष्यवेध प्रशिक्षण कार्यक्रम पूर्ण केलेले प्रशिक्षणार्थी होते, शिवाय इतरही मान्यवर होते. त्यातील बहुतेक सारे उद्योजक किंवा व्यावसायिक. त्यांच्यासाठी बॅलन्स शीट फायनान्स हे महत्वाचे विषय. भाषणानंतर या विषयांबाबतचे त्यांचे गैरसमज दूर झाले आणि या विषयांबाबत नवे विचार ते बरोबर घेऊन गेले. कार्यक्रम इतका यशस्वी झाला त्यासाठी प्रथम दाद द्यावी लागेल ती उद्योजकांची गरज लक्षात घेऊन कार्यक्रमासाठी डॉ. अनिल लांबा यांना पाचारण करणारे बॉर्न टू विनचे सीईओ अतुल राजोळी यांना!
कार्यक्रमात सुरवातीला लक्ष्यवेध हा बॉर्न टू विन संस्थेचा प्रशिक्षण कार्यक्रम पूर्ण केलेल्या प्रशिक्षणार्थींना डॉ. अनिल लांबा यांच्या हस्ते प्रमाणपत्र ट्रॉफीज प्रदान करण्यात आल्या. रोमान्सिंग बॅलन्स शीट हे डॉ. अनिल लांबा यांचे गाजलेले इंग्लिश पुस्तक. या पुस्तकाच्या मराठी अनुवादाचे प्रकाशन त्यानंतर अतुल राजोळी यांच्या हस्ते झाले. बॅलन्स शीट व फायनान्स समजून घेताना हे अनुवादीत पुस्तकाचे नाव. डॉ. वीरेंद्र ताटके यांनी अनुवादाचे काम केले आहे. रोहन प्रकाशन या पुण्याच्या नामवंत संस्थेने हा प्रकाशित केला असून प्रकाशनाच्या वेळी रोहन प्रकाशनचे रोहन चंपानेरकर म्हणाले हे पुस्तक अगदी योग्य श्रोत्यांच्या उपस्थितीत प्रकाशित होत आहे याचा आनंद होत आहे. अतुल राजोळी पुस्तक प्रकाशित करताना म्हणाले, आपण आर्थिकदृष्ट्या सक्षम व्हायला हवे याची जाणीव उद्योजकांना होत आहे व हे एक सुचिन्ह आहे.
मध्यतंरानंतर डॉ. अनिल लांबा यांचे बॅलन्स शीट व फायनान्स या विषयांवर भाषण झाले. सुरवातीलाच त्यांनी श्रोत्यांना विचारले, तुमच्यापैकी नॉन- फायनान्स म्हणजे आपले काम फायनान्सशी संबंधित नाही असे समजणारे कोण आहेत त्यांनी हात वर करावा. बहुतेकांनी हात वर केले. डॉ. लांबा यावर म्हणाले, तुम्ही तुमच्या व्यवसायात किंवा नोकरीच्या ठिकाणी जे काम करता त्यामुळे कंपनीच्या बॉटम लाईनवर परिणाम होत असेल तर तुम्ही फायनान्सशी नक्कीच संबंधित आहात. बॉटम लाईन म्हणजे काय? तर डॉ. लांबा म्हणाले, कंपनीचा नफा-तोटा हा प्रॉफीट व लॉस स्टेटमेंटमध्ये सर्वात खाली - तळाशी दाखवलेला असतो म्हणून त्याला बॉटम लाईन म्हणण्याचा प्रघात आहे. तुम्ही जर विक्रेते असाल तर कंपनीच्या उत्पादनाची विक्री केल्यामुळे तिला उत्पन्न मिळते व नफ्या-तोट्यावर परिणाम होतो. जर तुम्ही प्रॉडक्शन डिपार्टमेंटला असाल तरीही तुमच्या कामामुळे तुम्ही फायनान्सशी संबंधित आहात. या अर्थाने बघितले तर कंपनीच्या विविध खात्यात काम करणारा प्रत्येकजण फायनान्सशी संबंधित असतोच. पण आपला गैरसमज असतो, अकाऊंटस खात्यात काम करणारे म्हणजे हिशेब ठेवणारे तेवढे फक्त फायनान्सशी संबंधित आहेत. डॉ. लांबा पुढे म्हणाले, फायनान्सशी संबंधित असणार्‍या कंपनीतील प्रत्येकाने जर फायनान्स मॅनेजमेंटचे भान ठेवले तरच कंपनीची आर्थिक स्थिती चांगली राहील. मग प्रश्न येतो फायनान्स मॅनेजमेंट - आर्थिक व्यवस्थापन म्हणजे काय? त्याचे उत्तर आहे, आपल्या कामाशी निगडीत कृतीचा बॉटम लाईनवर काय परिणाम होतो त्याची जाण म्हणजे फायनान्स मॅनेजमेंट.
एक सविस्तर उदाहरण त्यांनी दिले, एका मोबाईल कंपनीच्या विक्रेत्याला समजा मोबाईल फोन विकायचा आहे. हा दहा हजार रुपये विक्री किंमत निश्चित केलेला फोन ग्राहकाने आठ हजार रुपयांना मागितला तर त्या विक्रेत्यास माहीत हवे की या किंमतीत तो देणे कंपनीला परवडणारे आहे की नाही? याचाच अर्थ त्या फोनची कंपनीसाठी अंतिम कॉस्ट काय आहे त्यास माहीत हवे. समजा फोनची कॉस्ट नऊ हजार आहे तर आठ हजारात विकणे म्हणजे तोटा, पण सात हजार आहे व मालाला मागणी नाही तर विकून टाकणे यात फायदा. हे कॉस्टचे तत्व उद्योजकासाठीही महत्वाचे आहे, कसे ते पुढे बघू.
अनेक उद्योजक, अगदी बड्या कंपन्या उद्योगासाठी बॅंकांकडून कर्जे घेतात. ती हजारो कोटीच्या घरातील असतात. यातील काही हमखास बुडीत खात्यात जातात. सध्या याबाबतचे बहुचर्चित उदाहरण म्हणजे किंगफिशर एअरलाइन्सचे. या कंपनीला बॅंकांनी दिलेले सुमारे सहा हजार कोटी रुपयांचे कर्ज थकीत आहे. छोट्या उद्योजकांबाबतही हे चित्र दिसते. डॉ. लांबा याबाबत म्हणाले, रिझर्व्ह बॅंकेने उद्योग अपयशी-अयशस्वी का होतात याचा अभ्यास केला. त्यांना काही कारणे आढळून आली ती अशी;
  • उद्योग तांत्रिकदृष्ट्या कालबाह्य होणे
  • उत्पादनाची विक्री न करता येणे
  • लढाऊ व गैरवाजवी मागण्या करणारी कामगार संघटना - कामगार समस्या.
पण या अभ्यासातच दिसून आले, केवळ ५ टक्के उद्योग या कारणांनी अपयशी-अयशस्वी झालेले आहेत व ९५ टक्के उद्योग आर्थिक गैरव्यवस्थापन (फायनान्शियल मिस-मॅनेजमेंट) या एकाच कारणाने अपयशी-अयशस्वी झालेले आहेत. चांगले आर्थिक व्यवस्थापन किती महत्वाचे आहे ते यावरून दिसते. डॉ. लांबा म्हणतात, चांगल्या आर्थिक व्यवस्थापनाबाबत काही कळीचे नियम आहेत;

उद्योगाच्या भांडवलाची कॉस्ट (कॉस्ट ऑफ कॅपिटल) काय आहे?
उद्योजक उद्योगात स्वत:चे पैसे टाकतो, रिझर्व्हमधून म्हणजे व्यवसायाच्या संचित नफ्यातून जमा झालेले पैसे उद्योगात टाकतो, कर्ज घेतो, उधारीवर माल घेतो, त्याचे व्याज द्यावे लागते. अशा विविध प्रकारे भांडवल जमा करतो. तेव्हा मूलभूत तत्व असे की उद्योगातून मिळणारा नफा हा या भांडवलाच्या कॉस्टपेक्षा जास्त हवा. तसेच जेव्हा उद्योगासाठी कर्ज घेतले जाते तेव्हा त्या उद्योगातून कर्ज व व्याज परत करता येईल इतका नफा जनरेट व्हायला हवा. उद्योगासाठी आणखी सर्वात महत्वाची बाब म्हणजे कॅश फ्लो अर्थात रोकड. उद्योगाने समजा मोठा व्यवहार केला व त्यात भरपूर नफा होणार आहे, परंतु तो हातात येईपर्यंत कंपनीने तग धरायला हवा तर त्यासाठी तिच्याकडे रोकड हवीच. तसेच उद्योगात तेजी-मंदी-तेजी असे चक्र सुरू असते. तेव्हा मंदीतही तग धरून राहता येणे आवश्यक आहे.
डॉ. लांबानी देशाच्या अर्थव्यवस्थेचीही थोडी चर्चा केली. ते म्हणाले, उद्योग जसे आर्थिक गैरव्यवस्थापन यामुळे जसे अपयशी होते तसे संपूर्ण देशसुध्दा त्यामुळे धोक्यात येऊ शकतो. २००८ सालचा सबप्राईम घोटाळा हा त्याचेच उदाहरण आहे. मात्र आपल्या देशाचे आर्थिक व्यवस्थापन चांगले असल्याने त्यावेळेस आपण बचावलो. अर्थात जागतिकीकरणामुळे आता अनेक देशांतील तेज-मंदीचा एकमेकांवर परिणाम होत असतो, त्यामुळे काही प्रमाणात आपल्याला झळ बसली हेही खरे.
उद्योगाचे आर्थिक व्यवस्थापन व शासनाचे आर्थिक व्यवस्थापन यात महत्वाचा फरक असा की उद्योगाला आधी भांडवल - पैशाची तरतूद करावी लागते किंवा किती भांडवल उभे करू याचा तो अंदाज घेतो व मग त्यानुसार खर्च किती करायचा ते ठरवतो, परंतु शासन मात्र खर्च किती करायचा ते आधी ठरवते. तितका पैसा सरकारकडे नसला तर त्याला डेफिशिट बजेट - तुटीचे अंदाजपत्रक म्हणतात. तुटीचे अंदाजपत्रकामुळे महागाई वाढते. डॉ. लांबा यांनी एक खुलासा केला, ते म्हणाले, महागाई खूप जास्त प्रमाणात वाढत असेल तर ते वाईट, तसेच ती खूप कमी प्रमाणात वाढत असेल तर तेही वाईट, कारण त्याचा अर्थ अर्थव्यवस्थेत गतिरोध निर्माण झाला आहे. महागाई हे अर्थव्यवस्था जिवंत आणि क्रियाशील असल्याचे लक्षण आहे व ४ ते ४.५ टक्के हा महागाईचा दर आवश्यक समजला जातो. तसेच महागाई वाढण्याचे कारण असते बाजारात येणारा पैशाचा मुबलक पुरवठा. वस्तुंच्या उपलब्धतेपक्षा त्यांना जास्त मागणी असेल तर त्यांचे भाव वाढतात व मागणी कमी असेल तर भाव कमी होतात, मागणी कमी होणे म्हणजे मंदी. सरकारला बाजारात येणारी पैशाची आवक घटावी वाटले तर सरकार कर वाढवते व व्याजदर वाढवते.
डॉ. लांबा यांच्या भाषणाचे वैशिष्ट्य म्हणजे ते श्रोत्यांना कळेल असे बोलतात, उगाच क्लिष्ट तांत्रिक संज्ञा वापरत नाहीत. अर्थशास्त्राविषयी कुतुहूल जागृत करणारा हा यशस्वी कार्यक्रम त्यासाठी आभार बॉर्न टू विन, अतुल राजोळी त्यांच्या संपूर्ण टीमचे.
ही तर डॉ. लांबा यांच्या भाषणाची झलक म्हणता येईल. त्यांची मैत्री बॅलन्सशीट संगे ही पूर्ण दोन दिवसांची कार्यशाळा बॉर्न टू विन' तर्फे १७ व १८ ऑक्टोबर २०१४ ला आयोजित केलेली आहे. त्याचा अवश्य लाभ घ्यावा.

गुंतवणुक: रु. ३५,०००/-
बॉर्न टू विनच्या प्रशिक्षणार्थ्यांसाठी रु. २०,००० + 12.36% Services Tax
गणेश उत्सव विषेश ऑफर ८ सप्टेंबर २०१४ पर्यंत नाव नोंदणी केल्यास १५% ची सूट
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Share

Twitter Delicious Facebook Digg Stumbleupon Favorites